W większości współczesnych systemów podatkowych występuje pojęcie kwoty dochodu wolnej od podatku. Zwykle kwota ta jest ustalana odrębnie dla osób fizycznych i firm, w ustawach podatkowych obowiązujących w danym roku podatkowym. Ustawodawca ustalił iż pewna kwota ze względów społecznych jak również ekonomicznych powinna być całkowicie zwolniona od obciążenia podatkowego. Nie oznacza to w żadnym przypadku iż podmioty osiągające dochód w granicach zwolnionego nie są zobowiązane do wpłacania zaliczek z tytułu osiąganego dochodu.

Jeżeli nie dojdzie do zapłaty podatku w ustawowym terminie wówczas staje się on zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zaległością podatkową. Analogicznie przepisy dotyczące zaległości podatkowych znajdują zastosowanie do należności z tytułu podatków, rat podatków jak również zaliczek wpłacanych przez płatnika. Powstanie zaległości jest legalna i logiczną konsekwencja nie wywiązania się za skonkretyzowanego zobowiązania podatkowego przez właściwy podmiot.

Według obowiązujących przepisów terminem płatności należności do poczynienia której zobowiązany jest płatnik, przypada na ostatni dzień w którym powinna nastąpić wpłata. Wpłaty od płatników zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rozrachunkowych oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów, następują zwyczajowo w formie bezgotówkowych rozliczeń bankowych. Należne wpłaty mogą być rozłożone na raty ale tylko w takich okolicznościach kiedy stały się one zaległościami podatkowymi i została wydana decyzja o odpowiedzialności płatnika.

Zgodnie z obowiązującym w kraju porządkiem prawnym odpowiedzialność płatnika powstająca wskutek niedopełnienia albo niewłaściwego wykonania ciążących na nim obowiązków może zostać uchylona. Jako przyczynę uchylenia odpowiedzialności podaje się sytuację w której podatek nie został pobrany nie z winy płatnika a podatnika. W takim momencie nie zostaje wydana decyzja o odpowiedzialności płatnika ale o odpowiedzialności osobistej i majątkowej podatnika.

Narzędziami prawnymi dzięki którym możliwe jest próbowanie uzyskania choćby skromnego zwrotu podatku są funkcjonujące w porządku prawnym przede wszystkim prawie podatkowym zwolnienia oraz ulgi. Poza nimi funkcjonuje też instytucja która najbardziej interesuje przeciętnego podatnika tak zwane wyłączenie. Różnica pomiędzy wspomnianymi ulgami i zwolnieniami a wyłączeniami kryje się w kwestii formalno prawnej. Mianowicie aby ubiegać się o ulgę czy zwolnienie podatnik musi spełnić szereg rygorystycznych warunków, które są wnikliwie analizowane przez właściwe organy podatkowe.

Ustawodawca kierując się własną wiedzą dotyczącą realiów życiowych, zadecydował i trudno mieć zastrzeżenia do takiego trybu myślenia iż w niektórych sytuacjach zobowiązanie podatkowe można zabezpieczyć przed terminem płatności. Szczególnie wówczas gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Zabezpieczenie jest wykonywane i realizowane w trybie egzekucji administracyjnej. Same przepisy dotyczące zabezpieczania zobowiązań podatkowych stosuje się odpowiednio do zapisów w decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika.

Zgodnie z regulacjami ustawowymi płatnik nie wykonuje swoich czynności społecznie ale otrzymuje za nie wynagrodzenie. Przysługuje mu ono w zryczałtowanym wymiarze z tytułu wpłacanych terminowo na rachunki właściwych organów podatkowych ( czyli de facto zasilanie kasy państwowej) W świetle obowiązujących ustaw wynagrodzenie płatnika wynosi 0,3% wysokości podatków pobranych na rzecz Skarbu Państwa. Oczywistym warunkiem wypłacania wynagrodzenia jest terminowe wpłacanie przez płatnika pobranego podatku na rachunek właściwego organu podatkowego.

Osoba trzecia ma dokładnie 14 dni od chwili kiedy doręczono decyzję o jej odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe które nie zostało uregulowane przez podatnika. Nie uregulowanie powstałych w ten sposób należności powoduje że stają się one zaległością i naliczane są od ni ustawowe odsetki za każdy następny dzień zwłoki. Dokładnie tak jak w przypadku odpowiedzialności podatnika, podatek należny do którego zapłaty zobowiązana jest osoba trzecia może być uiszczony w drodze potrącenia, a także przez przeniesienie własności rzeczy albo praw majątkowych na rzecz związku publicznoprawnego.

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznym dają osobom zaliczającym się do honorowych dawców krwi prawo odliczenia od dochodu wartości krwi , która przekazali w stacji krwiodawstwa. Innymi słowy szlachetny czyn został przez ustawodawcę doceniony przynajmniej na poziomie obciążeń podatkowych. Wspomniane odliczenie wpływa na wysokość podstawy opodatkowania,zmniejszając ją co przekłada się realnie na wymiar samej stawki podatku wyrażonej w konkretnej kwocie.

Kwota, którą płatnik wpłacił ponad sumę przypadających na niego należności podatkowych zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stanowi nadpłatę. Można więc mówić o powstaniu nadpłaty kiedy w decyzji o odpowiedzialności płatnika określającej wysokość nie pobranego jeszcze albo już pobranego podatku ale jeszcze nie wpłaconego, określono to świadczenie w nienależny sposób albo w wysokości większej od należnej.